Night Sun (1990)


300px-1990film_ilsoleanchedinotte_poster01

 

Tên phim: Night Sun | Il sole anche di notte

Hãng phim: Filmtre, Sara Films, Interpool

Đạo diễn: Paolo Taviani, Vittorio Taviani

Kịch bản: Tonino Guerra, Paolo Taviani

Nguyên tác: Lev Tolstoy | Truyện ngắn Đức cha Sergi

Diễn viên: Julian Sands, Charlotte Gainsbourg, Massimo Bonetti

Thời lượng: 112 phút

IMDB: 7.1/10 | Watching Cafe: ★★★½☆

~oOo~

Từ một cuộc sáng tạo lại

Với Mt tri na đêm của Vittorio và Paolo Taviani, ta chứng kiến một sự bứt phá nhiều nhất có thểđối với nguyên tác, góp phần hình thành một bản sắc riêng cho tác phẩm điện ảnh. Từđó có thể nói rằng, hai tác giả này phần nhiều chỉ lấy cảm hứng từ Đức cha Sergi của Lev Tolstoy và xây dựng bộ phim của mình như một sự sáng tạo lại với bản sắc rất khác biệt.

Trước hết, mạch kể tuyến tính trong phim khác hoàn toàn với cách kể hồi tưởng và phần nhiều mang tính tổng lược trong truyện ngắn. Phim bắt đầu với hình ảnh thời còn nhỏ của nhân vật chính với tình yêu dành cho vua và khát vọng công danh thể hiện ngay từ lúc này thông qua một tình tiết mới: lời nguyền trung thành với vua của cậu bé mới ít tuổi đầu. Điều này rất quan trọng và có thể được xem như một dạng giải pháp để nhấn mạnh khát vọng với triều đình, quý tộc và điểm nhìn của nhân vật này. Từ đó, câu chuyện được thể hiện một cách đầy ngầu hững với hệ thống tình tiết được sáng tạo dày đặc và khá tinh tế, sâu sắc đó. Người viết rất ấn tượng với mối quan hệ giữa chàng công tước trẻ và vị hôn thê vốn là người tình của vua. Trong truyện chỉ được thể hiện thông qua một câu ngắn ngủi giới thiệu về thân phận tình nhân của cô này và vài lời đối thoại khiến hôn phu nổi giận vào một phút ngẫu nhiên hai người ở cùng nhau. Đến phim, trường đoạn đám cưới hết sưc hoành tráng với cuộc chất vấn giữa bóng tối và ánh sáng trong truyện tạo được những ấn tượng rất hay. Chưa kể đến việc bỏ đi vào ngày lễ cưới sẽ tạo được kịch tính hơn rất nhiều so với truyện ngắn. Ngoài ra còn có nhiều chi tiết nhỏ nhưng sâu sắc như tiếng chim hót của cô dâu gần ngày cưới và sự phủ định nó của chính những người thân yêu nhất với mối quan tâm dành cho tiếng hót của những con chim máy, quà tặng của đức vua.

movie_1522_9062

Không chỉ dừng lại ở đó, tinh thần sáng tạo lại của hai đạo diễn phim Mt tri lúc na đêm còn được thể hiện thông qua sự thay đổi về mặt không gian, bối cảnh. Ở truyện ngắn, cha Sergi đến ẩn tu trong một cánh rừng và tu viện hình thành sau đó cũng có phần nghiêm túc, đàng hoàng hơn theo hình dung của người đọc từ truyện. Trong khi đó, ở tác phẩm điện ảnh, tu viện nhỏ bé đó được đặt giữa một không gian mênh mông, rộng lớn, làm bật lên hết cái vô chừng của đời sống tâm linh, đồng thời sự tạm bợ thậm chí có phần hơi hỗn loạn của các nhà tu từ khi cha Sergi bắt đầu nổi tiếng cũng mang tính đặc trưng nhiều hơn theo tinh thần của của Lev Tolstoy. Vàđặc biệt hơn cả là ở đoạn cuối cùng, sau vụ tự vẫn không thành, cha Sergi trở về quê cũ, lại đứng dước gốc cây đơn độc giữa đồng hoang hệt như ngày nào, sau cuộc thành thân thất bại cùng với giấc mộng thượng lưu. Cảnh này gây ấn tượng mạnh. Nó biến chặng đường vôđịnh sau những chuyến phiêu lưu, bám đuổi mọi mục đích của đức cha thành một cuộc trở về. Rồi tất cả lại hoàn trả lại cho ban sơ, chuyện phim kết thúc cùng sự biến mất vô định của nhân vật chính.

Rõ ràng, tầng nghĩa gợi nên từ cái kết này nói riêng và cốt kể của điện ảnh nói chung  có ít nhiều khác biệt so với dụng ý của Lev Tolstoy trong nguyên tác. Như vậy, cùng với việc khai thác câu chuyện ban đầu với tinh thần sáng tạo lại, hai đạo diễn người Ý đã tạo được tác phẩm cho riêng mình.

5

Đến cảm hứng công án tâm linh

Trong nguyên tác của Lev Tolstoy, câu chuyện về đức cha Sergi có tinh thần của một dạng  truyện ngắn tập trung thể hiện tư tưởng của tác giả. Cuộc đời của nhân vật chính trải dài từ thời còn là một chàng thanh niên trẻ nhiệt huyết muốn tìm vào giới quý tộc đương thời cho đến lúc trải qua thăng trầm thất bại, quyết tâm đi tu với nhiều mục đích khác nhau. Nhưng giai đoạn quan trọng nhất của câu chuyện chính là thời kỳ ẩn dật của đức cha Sergi với những tình huống cao trào và đặc sắc, đi sâu vào thế giới tinh thần, tâm linh và tôn giáo. Những cốt kể thử thách tính dục kiểu như giữa đức cha và người đàn bà qua đường lúc nửa đêm rất gần với kiểu truyện tôn giáo của phương Đông. Kèm theo đó, cảm hứng tôn giáo này khi đi vào tác phẩm điện ảnh, đột nhiên làm nên được một tinh thần mới cho truyện ngắn với những cảm hứng rất gần với một câu chuyện ẩn nghĩa tôn giáo. Chính vì thế, người viết tạm gọi kết cấu của phim Mt tri na đêm là một kiểu “công án” bằng hình ảnh.

Truyện ngắn được xây dựng dựa trên một chuỗi diễn giải thông qua nhiều cách, từ dòng tự vấn thể hiện nhân cách cho đến quá trình chuyển dịch điểm nhìn qua nhiều nhân vật, rồi những biến chuyển tâm lí phức tạp… Trong khi đó, ở Mt tri na đêm, dù vẫn sử dụng một số lời dẫn nhất định, nhưng hầu hết tứ phim đặc sắc đều được thể hiện thông qua một hệ thống hình ảnh chi tiết và đặc sắc. Từ những cánh hoa cúng tế lúc đức cha còn bé cho đến hình ảnh hồ nước thênh thang mênh mông xuất hiện và trở lại trong những lúc tuyệt vọng nhất của người đàn ông đau khổ. Trong tác phẩm của Lev Tolstoy, những ý nghĩa được thể hiện rất rõ ràng dưới hình thức diễn ngôn, khắc hoạ kỹ lưỡng từng hành động, sự vật, con người, đặc biệt là trong trường đoạn hết sức quan trọng khi đức cha Sergi đã có được danh tiếng và bắt đầu chặng đời quay vần với đại chúng và không còn khả năng chăm sóc thế giới tâm linh của mình. Và quan trọng hơn hết là Lev Tolstoy đưa ra được câu trả lời và những kiến giải, quan điểm tường minh cho hiện tượng này, đồng thời chỉ ra những khuất mắt và trái ngược của hành trình đó, đưa đến những hệ quả rõ ràng và giải quyết kết cục cuộc đời của đức cha bằng sự đốn ngộ ở những thân phận hèn mọn đột ngột xuất hiện lúc cuối truyện. Trong khi đó, tác phẩm điện ảnh trau chuốt một loạt hình ảnh giàu tính ước lệ hơn mà trường đoạn chuẩn bị lót đường cho Đức cha và làm náo loạn khu vực ẩn dật thanh tịnh ngày nào, và cuối cùng, câu trả lời và mọi phán quyết, kết cục không được bất cứ lời dẫn này thể hiện nay tức thời mà thay vào đó, cuộc trốn chạy giữa vô định với những góc quay rộng đến choáng ngợp trong mối tương quan với không quan bó hẹp chật chội trong tu phòng đã tạo ra những đối lập rất có vấn đề. Và trường đoạn đặc sắc lúc cha Sergi quyết định trói tay tự trầm ở hồ nước có thể được xem như một biểu tượng đậm tính ẩn dụ, giải được câu hỏi được hình tượng đó đặt ra sẽ trả lời được ý nghĩa và quan điểm của tác phẩm điện ảnh này về những vấn đề về tôn giáo và con người. Vụ tự trầm này đã đánh dấu một điểm khác biệt rất lớn so với cách giải quyết rõ ràng nói trên của Lev Tolstoy. Cha Sergi trong truyện ngắn thậm chí còn không nghĩ đến cái chết vì cho rằng, dù mình tự trầm thì cũng sẽ sống vì mình biết bơi. Nhưng cái chết kề cận khi nhân vật trong phim đau đớn lội vào bờ sau cuộc tự vẫn không thành đã cho thấy một sự trở về rất khác sau chuyến du hành đến cùng đất tâm linh thay vì sự đốn ngộ có phần có hậu trong nguyên tác. Chưa hết, nếu nhìn với cái nhìn chi tiết hơn thì trong phim có rất nhiều vấn đề người xem còn chưa lí giải được. Chẳng hạn như hình ảnh bàn tay ra hiệu cho con mình im lặng của người phụ nữ đứng an ủi Sergi bên mộ hay cái chết cùng nhau của hai vợ chồng nông dân xuất hiện ở dầu, giữa và cuối phim. Chỉ có thể khẳng định một điều rằng, kết cấu phần cuối của truyện phim hoàn thiện vàấn tượng hơn rất nhiều so với cái kết trong truyện ngắn. Cách giải quyết của Lev Tolstoy khi đưa ra với nhân vật người phụ nữ Praxkovia Mikhailovna có phần gấp rút vì sự xuất hiện đột ngột như một giải pháp nhất thời thay vì cặp nhân vật nông dân có chuẩn bị kỹ lưỡng trong truyện phim của hai đạo diễn người Ý.

night-sun-1990

 

Từ đó có thể thấy, những điểm có thể cho là còn chưa ấn tượng trong Đức cha Sergi đãđược Vittorio và Paolo Taviani nhấn mạnh theo cách rất riêng thông qua một hệ thống hình tượng cần sự tích cực lý giải của người xem mà qua đó, cứ mỗi lần tìm kiếm câu trả lời thì lớp nghĩa của tác phẩm lại càng dày thêm. Đặt trong bối cảnh với những vấn đề đậm tính tâm linh, đi sâu vào thế giới tinh thần của con người, cách xây dựng mang đậm đặc trưng nghệ thuật điện ảnh của hai tác giả người Ý đã tạo nên một dạng “công án” đa nghĩa với giá trị lâu dài.

29 03 2014

Thiên Huân – Cú Mù