Nhà hát kịch rối Youkiza – Phần 1 – Giới thiệu chung


Trên đây là trích đoạn mở đầu của vở kịch rối truyền thống nổi tiếng được nhà hát múa rối từ thời kỳ Edo, Youkiza thực hiện. Nhà hát được thành lập từ năm 1635 khi mà triều đình dời đô về Edo, đến nay đã là 380 năm. Người thành lập ra nhà hát là ông Youki Magosaburou đệ Nhất. Quá trình đào tạo, rèn luyện và biểu diễn các vở kịch truyền thống joururi của các nghệ nhân kéo dài tới thế kỷ XIX. Chất liệu của kịch rối Joururi là các câu chuyện kể dân gian Nhật Bản trên nền nhạc cổ truyền mang nhiều âm hưởng của kịch Noh, kịch Kabuki, kịch Kyogen.

Hiện nay, người kế thừa và điều hành nhà hát kịch rối Youkiza là nghệ nhân Youki Magosaburou đệ XII. index Về Youki Magosaburou đệ XII:

Sinh năm 1943, là con trai thứ hai của Magosaburou X (Sessai), khởi nghiệp diễn lần đầu trên sân khấu kịch rối năm 4 tuổi. Lên 11 tuổi, ông gia nhập Nhà hát kịch Kabuki Takechi Tesuji. Ông cũng học diễn kịch Noh từ nghệ sĩ nổi tiếng Kanze Hideo và kịch Kyogen từ Shigeyama Sennojou. Vào năm 29 tuổi, ông được nhận tên của Ryoukawa Senyuu III, người đứng đầu gia tộc đèn lồng ma thuật Edo và được truyền thụ nghệ thuật của Người. Hiện tại ông vừa sản xuất các vở kịch rối lẫn các buổi diễn đèn lồng ma thuật.

Vào năm 1993, ông kế nhiệm tên Youki Magosaburou XII, và vào năm 2004 ông đã khởi xướng một chương trình đào tạo để thúc đẩy việc truyền bá kịch rối truyền thống cũng như thúc đẩy sự phát triển của các tài năng mới. Bên cạnh những sản phẩm kịch rối cổ điển, Magosaburou XII còn kết hợp với các kịch tác gia và các đạo diễn trong nước để sản xuất những vở kịch mới, đồng thời tích cực tìm kiếm cơ hội hợp tác với các nghệ sĩ nước ngoài.

Về các hoạt động của nhà hát kịch rối Youkiza:

1

Các hoạt động chính của nhà hát là những vở diễn cổ điển dựa trên kho tàng kịch rối joururi và những vở diễn mới, những buổi biểu diễn đèn lồng ma thuật, cùng những sản phẩm đa văn hóa. Những dự án thử nghiệm của họ gồm có biểu diễn kịch người – rối, trong đó người điều khiển rối sẽ vừa phải điều khiển rối, vừa phải đóng một nhân vật khác; ứng dụng kỹ thuật múa rối tiền hiện đại, và đan xen yếu tố thị giác vào đèn lồng ma thuật Edo. Youkiza vẫn tiếp tục nỗ lực để phát triển và kết hợp thêm nhiều diện mạo mới nhằm nâng cao phong cách biểu diễn độc đáo của mình.

Các nghệ sĩ thế hệ trước

Các nghệ sĩ thế hệ trước

...Và các nghệ sĩ thời nay

Và các nghệ sĩ thời nay

Trong đoạn clip trên có hình ảnh cấu tạo hai con rối, một của đàn ông, một của phụ nữ. Con rối nam cao 60 cm trong khi con rối nữ cao 50 cm. Các con rối khác của nhà hát, lớn nhất cao tới 2m và nhỏ nhất là 5 cm, còn lại thông thường là 70 cm. Rối được điều khiển từ dây nối theo hai cách khác nhau, một loại dùng bàn điều khiển teita, một loại dùng nhiều thanh gỗ ghép lại. Cách dùng bàn điều khiển teita là hình thức múa rối riêng của Nhật Bản.

@WaC_puppet

Dây điều khiển rối từ bàn teita bao gồm có dây căng và dây chơi (hay còn gọi là dây buông). Số lượng dây có từ 17 dây tới 50 dây tùy thuộc vào con rối. Đối với rối người, dây chơi nối với chân và tay tại các khớp. Nghệ sĩ điều khiển rối có thể khiến rối làm được nhiều động tác cực kỳ phức tạp như đi lại, khua bàn chân và đầu gối, thậm chí tay có thể múa. Số lượng dây căng chỉ duy nhất có ba dây bố trí tại hai vai và đầu để con rối có thể cúi đầu chào khán giả trong khi số lượng dây chơi khá nhiều. Dây chơi điều khiển rối còn có dây trước và dây sau khiến con rối chuyển động được đầu, xoay đầu 180 độ để nhìn từ trái qua phải và ngược lại, ngoài ra có thể hất cằm và biểu lộ tình cảm rất tốt. Nếu xem một vở kịch rối, bản thân khán giả cũng sẽ thấy biểu cảm trên chính khuôn mặt của nghệ sĩ đối với nhân vật rối của mình. Còn về chi tiết kịch rối ra sao, một buổi biểu diễn như thế nào, có lẽ tôi sẽ viết kỹ càng hơn ở phần sau.

Vankey